• Plannen
• Projecten
• Per provincie
• Per landschapstype
• Regelingen en subsidies

• Uw voorbeeld op de website

Nieuw landgoed in Drenthe

Landschap en duurzame kwaliteit gebaat bij meer particuliere investeerders

Het gebied en de ontwikkelingen: wat is er aan de hand?
Steeds meer mensen willen wonen ‘in het groen’. Nieuwe landgoederen kunnen voorzien in deze behoefte en de landschappelijke kwaliteit krijgt hiermee een impuls. In de gemeente Westerveld wilde een particulier een nieuw landgoed realiseren. Het rijksbeleid van het Ministerie van LNV geeft in de Visie Stadslandschappen (1995) aan dat het landschap en de duurzame kwaliteit gebaat kunnen zijn bij meer particuliere investeringen. Het Rijk stelt wel een aantal eisen aan deze nieuwe buitenplaatsen, zoals aan de ruimtelijke en architectonische kwaliteit. De combinatie van bebouwing, bossen, lanen, waterpartijen, tuinen en open ruimtes dient culturele waarde te hebben en het landgoed moet gedeeltelijk openbaar zijn. Eventuele nieuwbouw moet, zoals bij een landgoed past, allure en uitstraling hebben.

Een nieuw landgoed creëren is een bijzondere opgave. Oude landgoederen kunnen gedeeltelijk als referentie dienen, referentie voor wat betreft de positieve invloed die zij op de verschillende landschappen gehad hebben. Bestaande buitenplaatsen drukten in de eerste plaats de rijkdom en macht uit van de eigenaar. Daardoor werd de vormgeving vooral bepaald. In een landgoed nieuwe stijl wordt gezocht naar een eigentijdse allure en vormentaal, het landgoed als uiting van de cultuur van het buitenleven anno 2000.

Landschapstypen Hoogveenontginningsgebied

Structuur landschap Ontginningslandschap met lange smalle kavels Zichtlijnen naar het dorp Heide Cultuurgronden Bos Open ruimten

Landschapselementen Houtsingels Nieuwe en bestaande boselementen Siertuinen met waterpartijen, moestuin, en boomgaard

Hoe is dit nieuwe landgoed ontwikkeld? Bijzonderheden van het proces
De grond van het nieuwe buiten was al in eigendom van de familie. De boerderij maakt deel uit van het dorpslint. Achter op de kavel, anderhalve kilometer vanaf de weg landinwaarts, werd de buitenplaats gebouwd en het landgoed ontwikkeld. ,,Als eerste heb ik omwonenden en collegaboeren geïnformeerd over mijn plannen”, vertelt de eigenaar van het Zuid Drentse landgoed, die ook melkveehouder en akkerbouwer is. ,,Dat heeft goed gewerkt, er was niemand die problemen maakte. Met het landgoed hebben we ons gevestigd aan de grens van al bestaand natuurgebied. Midden in het boerenland had ik de ontwikkeling van een landgoed niet passend gevonden.”

De eigenaar heeft een deskundig bureau het plan laten ontwerpen. Dit plan werd de onderlegger voor de noodzakelijke wijziging van het bestemmingsplan, het verkrijgen van een bouwvergunning en goedkeuring van de welstandscommissie. Volgens landschapsarchitect Ank Bleeker is voor een goed plan een intensieve samenwerking tussen architect en landschapsarchitect essentieel. Daarnaast zijn de intenties van de opdrachtgever belangrijk. Haar ervaring met deze opdrachtgever in Drenthe was ,,heel goed”, vertelt zij ,,er is veel gesproken met de opdrachtgever en de architect, tot alle neuzen in dezelfde richting stonden. Het was zoeken naar een optimale situering van het huis en het bijgebouw, daarna heeft de architect een schetsontwerp gemaakt. Het huis is het focuspunt in het ensemble van huis, tuin en overige gronden. Toen de plek van het het huis min of meer duidelijk was heb ik de structuur van het nieuwe landgoed opgezet en de doorzichten, de bossen en waterpartijen geprojecteerd.”

Het huis is op een markante plek gesitueerd, met prachtig uitzicht naar vier kanten

Het ontwerp van het nieuwe landgoed
Het landgoed beslaat een rechthoekig gebied van ruim twaalf hectare. De strakke hoofdopzet sluit aan op de karakteristieken van de omgeving. Maar juist het stelsel van gebogen paden doet het landgoed op een speelse manier beleven. Het terrein is opgebouwd uit een lange gelede hoofdruimte die min of meer door de lengte-as loopt. Aan deze hoofdruimte zijn wigvormige zijruimtes gekoppeld. Het nieuw gebouwde huis staat op een markante plaats met prachtig vrij uitzicht naar vier zijden. Het zicht naar het dorp is gedramatiseerd door het uitzicht tussen twee bosvakken over een open gerende ruimte te voeren. Deze open ruimte grenst aan de hoofdafwatering van het gebied en wordt ontwikkeld ten behoeve van natte natuur. De bestaande afwatering wordt doorgetrokken tot aan het huis en wordt gebruikt voor de aanleg van twee vijvers. Siertuinen liggen aan drie kanten rond het huis. De tuinen kregen hun structuur door de plaatsing van hagen, muren, of boomgroepen. Langs de perceelsgrens zijn bestaande bomen – meest eiken - gehandhaafd en zijn bomen bijgeplant, zodat in de open omgeving een opvallende rand ontstaat.

,,Ik heb niet vaak zo’n positieve ervaring met de ontwikkeling van nieuwe landgoederen als met dit landgoed in Drenthe,” bekent Ank Bleeker, landschapsarchitect. ,,In veel gevallen maak ik mee dat een plan doodloopt in de gemeentelijke politiek. Gemeenteraadsleden met een agrarische achtergrond zijn soms bang voor veranderingen in het buitengebied. Of dat hun bedrijf, door bijvoorbeeld stankoverlast, te maken zal krijgen met beperkingen. Het is jammer als particuliere buitenstaanders met geld moeten afhaken, terwijl zij veel zouden kunnen betekenen voor de totstandkoming van meer cultuur, natuur en bijvoorbeeld wenselijke ecologische verbindingszones. De grond van dit nieuwe landgoed was al in handen van de eigenaar, die agrariër en autochtoon is, dat was een groot voordeel.”

Luchtfoto van het gebied waarop het nieuwe landgoed is ontwikkeld

Het ontwerp

Omgeving landhuis

Ruimtelijk kader
Net als het Rijk stimuleren ook de provincies de aanleg van nieuwe landgoederen. Particulieren kunnen daarmee bijdragen aan verschillende maatschappelijke doelen tegelijk: meer recreatiemogelijkheden, meer bos, meer natuur, buffering van bestaande bossen en natuurgebieden, en versterking van het landschap. De provincie Drenthe heeft de uitgangspunten van de ‘Visie Stadslandschappen’ uitgewerkt in een ‘Provinciaal Omgevingsplan’ (POP). Met dat plan stelt Drenthe als aanvullende eis dat nieuwe landgoederen een productiedoelstelling moeten hebben. Een modern buiten moet worden ontworpen als een ecologische, ruimtelijke en economische eenheid.

Bij het Provinciaal Omgevingsplan hoort een functiekaart van het landschap, waarbij het landelijk gebied van Drenthe is ingedeeld in zes zones. Het plangebied van dit landgoed valt onder de zone I- gebieden. Op gronden met deze zone I- aanduiding staat de uitoefening van de landbouw op bedrijfseconomische grondslag als doelstelling voorop. Recreatief medegebruik wordt bevorderd voor zover dit de landbouwkundige hoofdfunctie niet wezenlijk aantast.

Zicht op de karakteristieke lintbebouwing

Landschap ontwikkelen door behoud en versterking karakteristieken
Op de plek van de buitenplaats is de ruimtelijkheid en daardoor de beleving van het landschap verbeterd. Het is een complexer landschap geworden. Het gebied sluit aan de buitenkant aan bij de kenmerken van de omgeving, het oorspronkelijke ontginningspatroon met zijn lange smalle kavels. Het is een spel tussen de kavelrichtingen waardoor allerlei scheve hoeken zijn ontstaan die zorgen voor een speelse en interessante compositie. Op het terrein zelf is de afwisseling ook verrassend tussen nieuw bos, open ruimten, zichtlijnen naar het dorp, bosjes, heide en cultuurgronden. De boselementen en open ruimten hebben kloeke eenvoudige vormen om goed aan te sluiten bij de schaal en het karakter van dit landschap. Een groot deel van het domein – 90% - is opengesteld voor het publiek, zodoende neemt het recreatief gebruik toe.
Naast de bestaande boselementen, is bijna vijf hectare bos bijgeplant. De bosvakken zijn ingeplant met inheemse soorten zoals beuk, berk, eik en lijsterbes. In de siertuin zijn meer exoten te vinden, zoals rhododendron. ,,Exotische soorten passen goed in de siertuin van een landgoed,” vindt de landschapsarchitect. ,,Ik heb me met name met de hoofdstructuur bezig gehouden aangezien de vrouw des huizes groene vingers heeft en graag zelf de siertuin nader wilde vormgeven. Zij heeft een voorkeur voor romantische vormen en angst voor te strak en te recht. Ik tracht altijd een synthese te vinden tussen de wensen van de opdrachtgever en mijn ethische bedoeling om iets neer te zetten dat passend is op de plek. Ik redeneer vanuit het landschap en wil een toevoeging die passend is voor deze tijd, voor deze plek en voor deze mensen.”

Organisatie van de uitvoering
Veel van de uitvoering is door de familie zelf gedaan. De grond uit de nieuw gegraven vijvers kon verwerkt worden direct rondom het huis.

Overzicht concrete veranderingen

Deelnemers

• Particulier opdrachtgever
• Provincie Drenthe
• Gemeente Westerveld
• Ank Bleeker en Anneke Nauta landschapsarchitecten, Alexanderweg 12, 6721 HG Bennekom, 0318-416976
• Cor Kalfsbeek Architectuur, Vledderhof 3, 8381 XR Vledder, 0521 - 383650

• Jaarboek Landschapsarchitectuur en Stedenbouw